Cỏ ngọt – Vị thuốc dành cho người đái tháo đường

Những người mắc bệnh tiểu đường sử dụng đường trong cây cỏ ngọt như một chất làm ngọt tự nhiên an toàn.

Bệnh tiểu đường là một bệnh rối loạn chuyển hóa mà hiện nay vẫn chưa có cách chữa khỏi. Bệnh nhân tiểu đường rất kiêng sử dụng đường sucrose (tức là đường ăn hàng ngày). Đường sucrose mang nhiều năng lượng, kích thích sự gia tăng insulin trong cơ thể. Kết quả là lượng đường huyết trong cơ thể sẽ tăng cao nhanh chóng. Vì vậy, họ phải sử dụng chất ngọt hoặc đường “ăn kiêng”, thực chất là đường hóa học. Hiện nay, 3 chất tạo ngọt thường được sử dụng là saccharin, aspartame và cyclamate bị nghi ngờ gây hại cho sức khỏe, đặc biệt là nguy cơ ung thư. Đường trong cây cỏ ngọt được sử dụng cho những người mắc bệnh tiểu đường như một chất làm ngọt tự nhiên an toàn.

Cỏ ngọt hay còn gọi là cỏ đường, cỏ mật hay cúc ngọt, có nguồn gốc từ thung lũng Rio Monday, đông bắc Panama, Trung Mỹ. Stevia rebaudiana đã được người dân Guaraní, Nam Mỹ sử dụng trong hơn 1.500 năm. Người Brazil và người Paraguay đã sử dụng nó trong hàng trăm năm để làm trà, thuốc và gia vị. Ngày nay, cây cỏ ngọt cũng đã được trồng ở nhiều nơi như: Argentina, Paraguay, Mexico, Nhật Bản, Hoa Kỳ, Israel, Trung Quốc, Hàn Quốc, Thái Lan. Từ năm 1988, ở Việt Nam, cây cỏ ngọt đã được trồng ở Hà Giang, Hà Tây, Cao Bằng và Lâm Đồng.

Loại thảo mộc này được đặt theo tên của bác sĩ và nhà thực vật học người Tây Ban Nha Petrus Jacobus Stevus (1500-1556), giáo sư thực vật học tại Đại học Valencia. Năm 1899, Moisés Santiago Bertoni, một nhà thực vật học người Thụy Sĩ, khi đang nghiên cứu ở Paraguay, đã mô tả kỹ lưỡng về loại thảo mộc ngọt ngào này. Cho đến năm 1931, hai nhà hóa học người Pháp đã phân lập được glycoside có vị ngọt từ cây cỏ ngọt, và cấu trúc chính xác được công bố vào năm 1955.

Glycoside, vị ngọt của lá cây này, được gọi là stevioside và được phân lập như một chất làm ngọt aglycone. Vị ngọt của stevioside ước tính gấp 300 lần so với đường mía. Vì các phân tử khác dựa trên chất ngọt phụ đã được phân lập với aglycone, độ ngọt của nó thay đổi từ 30 đến 450, chẳng hạn như rebaudioside (AF), rubusoside, steviolbioside và dulcoside. Stevioside và rebaudioside là những hợp chất rất ngọt.

Vào đầu những năm 1970, người Nhật bắt đầu trồng loại cây này và sản xuất chất chiết xuất để thay thế các chất làm ngọt nhân tạo như cyclamate hoặc saccharin. Chất lỏng và chiết xuất tinh khiết của lá được sử dụng làm chất tạo ngọt stevioside và đã được bán trên thị trường Nhật Bản từ năm 1971. Chúng chiếm 40% thị trường chất làm ngọt vào năm 2005 tại quốc gia này và là người tiêu thụ lớn nhất trên thế giới.

Thành phần: Lá cây cỏ ngọt chứa (% chất khô) 6,2% protein, 5,6% chất béo, 52,8% carbohydrate, 15% stevioside và khoảng 42% hòa tan trong nước.

Cây cỏ ngọt là một loại cây thân thảo lâu năm, cao từ 30 đến 60 cm. Lá có răng cưa, thuôn dài, hình bầu dục, không cuống, có gân rõ. Hoa màu tím nhạt với đài hoa màu trắng, hình ống, 5 thùy, bề ngoài có lông mềm. Quả có lông ở ngọn. Stevia có nguồn gốc từ Vịnh Amam và quận Iguagu trên biên giới Brazil và Paraguay. Nó phát triển tốt ở vùng khí hậu cận nhiệt đới ẩm, ít mưa vào mùa đông. Hiện nay, lượng cây cỏ ngọt trong tự nhiên rất hiếm.

Chất ngọt hoạt tính là steviol glycoside, chủ yếu là stevioside và rebauside, ngọt hơn đường mía 250-300 lần, chất ngọt này không bị nhiệt phân, có độ pH ổn định và không lên men, tức là không bị vi khuẩn và nấm men sử dụng.

Nó vẫn có vị ngọt, nhưng nó không chứa năng lượng làm cho stevia an toàn cho những người mắc bệnh tiểu đường. Có nhiều cách sử dụng cây cỏ ngọt như: phơi, sấy khô để cho vào chè, chúc quả …; lá bột khô để trộn với bột nở thay thế cho đường; thay thế đường hóa học trong công nghiệp thực phẩm; như một chất tạo ngọt cho những người ăn kiêng ít calo và cho những người mắc bệnh tiểu đường. Người Brazil và người Paraguay đã sử dụng nó để pha trà và làm thuốc. Trung Quốc coi cây cỏ ngọt như một loại thuốc tự nhiên rất tốt giúp giảm cân, ăn ngon và hỗ trợ tiêu hóa. Nhật Bản là quốc gia tiêu thụ nhiều cỏ ngọt nhất thế giới. Ở nhiều nước, chất tạo ngọt stevioside được sử dụng trong kẹo cao su, bánh ngọt và nước ngọt.

Vì steviosides trong cây cỏ ngọt không ảnh hưởng đến lượng đường trong máu, cây cỏ ngọt có thể được sử dụng làm phụ gia thực phẩm cho những người ăn kiêng ít đường, chẳng hạn như những người mắc bệnh tiểu đường.